نخ دندان قبل از مسواک بهتر است یا بعد از آن؟
اگر تا امروز فکر می‌کردید ترتیب مسواک زدن و نخ دندان کشیدن اهمیتی ندارد، وقت آن رسیده نظرتان را کمی تغییر دهید. بسیاری از ما هر روز صبح و شب دندان‌هایمان را مسواک می‌زنیم، اما کمتر کسی به این فکر می‌کند که آیا باید اول نخ دندان بکشد یا اول مسواک بزند. خبر خوب این است که هر دو کار را انجام می‌دهید مهم‌تر از ترتیب آن‌هاست، اما تحقیقات نشان می‌دهد یک ترتیب کمی نتیجه بهتری می‌دهد.
در این مقاله، بر اساس نظر دکتر ساشا راس، متخصص پریودانتیکس، ترتیب درست بهداشت دهان و دندان و نکات کاربردی درباره ابزارهای مختلف نظافت دهانی را بررسی می‌کنیم.
ترتیب درست بهداشت دهان و دندان چیست؟
سوال اصلی این است: نخ دندان قبل از مسواک یا بعد از آن؟ به گفته دکتر راس، هنوز پاسخ قطعی و صددرصدی برای این سوال وجود ندارد، اما یک مطالعه نشان داده که نخ دندان کشیدن پیش از مسواک زدن نتیجه بهتری دارد. به همین دلیل، بیشتر متخصصان دندانپزشکی همین ترتیب را توصیه می‌کنند.
بیایید مراحل یک روتین کامل بهداشت دهان را قدم‌به‌قدم مرور کنیم.
مرحله اول: نخ دندان بکشید
مطالعه‌ای که دکتر راس به آن اشاره می‌کند، اثر دو حالت متفاوت را بررسی کرده: نخ دندان قبل از مسواک و نخ دندان بعد از مسواک. نتیجه نشان داد کشیدن نخ دندان پیش از مسواک زدن، در پاک‌سازی برخی انواع پلاک دندانی (لایه چسبناکی که روی دندان‌ها تشکیل می‌شود) موثرتر عمل می‌کند.
دکتر راس تاکید می‌کند که مسواک زدن به‌تنهایی هرگز کافی نیست، چون به فضای بین دندان‌ها دسترسی ندارد. اگر پلاک در این نواحی باقی بماند، می‌تواند به پوسیدگی دندان یا بیماری‌های لثه منجر شود.
نکته جالب دیگر این‌که کشیدن نخ دندان پیش از مسواک، مسیر را برای فلوراید موجود در خمیردندان باز می‌کند تا بهتر به سطح دندان‌ها برسد و اثرگذاری بیشتری داشته باشد.
مرحله دوم: مسواک بزنید
برای داشتن دهان و دندانی سالم، حداقل روزی دو بار مسواک بزنید. اگر عادت دارید در طول روز چند وعده غذایی سبک بخورید، بهتر است دفعات مسواک زدن را هم بیشتر کنید تا از پوسیدگی دندان جلوگیری شود.
دکتر راس توصیه می‌کند حداقل یکی از دو نوبت مسواک زدن، دو دقیقه کامل طول بکشد. استفاده از مسواک برقی که تایمر داخلی دارد، می‌تواند کمک زیادی کند. همچنین حتماً خمیردندان حاوی فلوراید انتخاب کنید.
مرحله سوم: دهان‌شویه استفاده کنید
آخرین مرحله روتین استاندارد بهداشت دهان، استفاده از دهان‌شویه است. دهان‌شویه جایگزین مسواک زدن یا نخ دندان کشیدن نیست، اما گام مکمل خوبی برای حفظ سلامت دهان محسوب می‌شود.
دکتر راس معمولاً دهان‌شویه‌های ضدباکتری و ضدالتهاب لثه را پیشنهاد می‌دهد، چون هم بوی بد دهان را کنترل می‌کنند و هم اثر ضدباکتریایی دارند.
سایر ابزارهای بهداشت دهان؛ کدام‌یک را انتخاب کنیم؟
علاوه بر مسواک و نخ دندان معمولی، ابزارهای دیگری هم برای نظافت دهان وجود دارند که دکتر راس درباره کاربرد هرکدام توضیح می‌دهد.
– فلاس‌پیک (نخ دندان دسته‌دار): این ابزار ارزان‌قیمت، یک دسته پلاستیکی کوچک دارد که تکه‌ای نخ دندان روی آن کشیده شده است. به گفته دکتر راس، فلاس‌پیک بهتر از هیچ چیز است، اما به اندازه نخ دندان معمولی که می‌تواند دور دندان بپیچد و زیر لثه هم برود، موثر نیست. با این حال برای نگه‌داشتن در کیف یا ماشین و استفاده اضطراری، و همچنین برای افرادی که مهارت دستی محدودی دارند، گزینه مناسبی است.
– دستگاه واترفلاس (نخ دندان آبی): این دستگاه‌های موتوری، جریان آب را مستقیم به سمت خط لثه می‌پاشند و می‌توانند ذرات غذایی باقی‌مانده بین دندان‌ها را که حتی بعد از مسواک و نخ دندان معمولی جا مانده‌اند، خارج کنند. واترفلاس نمی‌تواند جایگزین نخ دندان معمولی شود، چون قادر به پاک کردن لایه پلاک نیست؛ اما برای افرادی که بریج دندانی، ایمپلنت دندانی یا فاصله زیاد بین دندان‌ها دارند، مزایای زیادی دارد و به کاهش خونریزی لثه و سفت‌شدن بافت لثه کمک می‌کند.
– تراشنده زبان: استفاده از تراشنده زبان اجباری نیست، اما می‌تواند مکمل خوبی برای مسواک زدن زبان باشد. این ابزار به پاک‌سازی باکتری‌هایی کمک می‌کند که مسئول تولید بوی بد دهان هستند.
چرا کشیدن نخ دندان پیش از مسواک اهمیت دارد؟
طبق نتایج پژوهش‌ها، کشیدن نخ دندان پیش از مسواک زدن فواید سلامتی بیشتری نسبت به ترتیب برعکس دارد. اما نکته اصلی، به گفته دکتر راس، این است که هر دو کار را به‌طور منظم انجام دهید؛ ترتیب آن‌ها اهمیت کمتری دارد.
طبق آماری که در یک مطالعه منتشر شده، تنها ۴۱ درصد از آمریکایی‌ها روزانه نخ دندان می‌کشند و ۲۰ درصد اصلاً این کار را انجام نمی‌دهند. در حالی که سلامت دهان تاثیر مستقیمی بر سلامت کلی بدن دارد.
بهداشت ضعیف دهان و دندان می‌تواند با این مشکلات مرتبط باشد:
بیماری‌های قلبی‌عروقی، از جمله بیماری عروق کرونر، انسداد رگ‌ها و سکته مغزی
– اندوکاردیت، یعنی التهاب پوشش داخلی دریچه‌های قلب
– عوارض بارداری، از جمله پره‌اکلامپسی و دیابت بارداری
– عوارض زایمان، از جمله سقط جنین، مرده‌زایی و وزن کم هنگام تولد
– ذات‌الریه
اگر مطمئن نیستید روش درست مسواک زدن یا نخ دندان کشیدن را رعایت می‌کنید یا نه، حتماً از دندان‌پزشک یا بهداشت‌کار دهان و دندان خود بپرسید. حتی می‌توانید جلوی آن‌ها مسواک بزنید یا نخ دندان بکشید تا در صورت نیاز، تکنیک شما را اصلاح کنند.
نتیجه‌گیری
نخ دندان قبل از مسواک، طبق شواهد علمی، احتمالاً کمی موثرتر از ترتیب برعکس است، چون مسیر را برای فلوراید باز می‌کند و پلاک دندانی را بهتر پاک می‌کند. اما مهم‌تر از هر چیز، انجام منظم هر دو کار در کنار استفاده از دهان‌شویه مناسب است. کمی تمرین و پیگیری، دهان و دندان شما را برای سال‌ها سالم نگه می‌دارد؛ پس اگر در ابتدا احساس سختی کردید، ادامه دهید.
پرسش‌های متداول
۱. آیا واقعاً فرقی دارد نخ دندان قبل از مسواک بکشیم یا بعد از آن؟
بله، طبق یک مطالعه، نخ دندان کشیدن پیش از مسواک زدن در پاک‌سازی پلاک دندانی و اثرگذاری بهتر فلوراید کمی موثرتر است، هرچند تفاوت چشمگیری ایجاد نمی‌کند.
۲. چند بار در روز باید مسواک بزنیم؟
حداقل دو بار در روز، و در صورت مصرف وعده‌های غذایی متعدد در طول روز، دفعات بیشتر توصیه می‌شود.
۳. آیا دهان‌شویه می‌تواند جایگزین نخ دندان شود؟
خیر، دهان‌شویه مکمل مسواک و نخ دندان است، نه جایگزین آن‌ها.
۴. واترفلاس چه زمانی مفید است؟
برای افرادی با بریج دندانی، ایمپلنت یا فاصله زیاد بین دندان‌ها، واترفلاس کمک زیادی می‌کند، اما جایگزین نخ دندان معمولی نمی‌شود.
۵. فلاس‌پیک به‌اندازه نخ دندان معمولی موثر است؟
نه کاملاً؛ فلاس‌پیک بهتر از هیچ چیز است اما نمی‌تواند مانند نخ دندان معمولی دور دندان بپیچد و زیر لثه را تمیز کند.
۶. بی‌توجهی به بهداشت دهان چه خطراتی برای سلامت کلی بدن دارد؟
می‌تواند با بیماری‌های قلبی‌عروقی، اندوکاردیت، عوارض بارداری و زایمان و حتی ذات‌الریه مرتبط باشد.
منابع:
1. Cleveland Clinic Health Essentials – “Should You Floss Before or After Brushing?”
2. American Dental Association (ADA)
3. Mayo Clinic
4. Centers for Disease Control and Prevention (CDC)
