ارتباط سلامت دهان و دندان با سلامت کل بدن؛ چیزی که نباید نادیده بگیرید
ارتباط سلامت دهان و دندان با سلامت کل بدن
خیلی از ما فکر می‌کنیم مسواک زدن و نخ دندان کشیدن فقط برای داشتن لبخندی زیبا و دهانی خوش‌بو لازم است. اما واقعیت این است که سلامت دهان و دندان با سلامت کل بدن ارتباط تنگاتنگی دارد. مشکلات دندان و لثه می‌توانند زمینه‌ساز بیماری‌هایی مثل بیماری قلبی، سکته مغزی و حتی عوارض بارداری شوند.
دکتر ساشا راس، متخصص پریودانتیکس، در این مقاله توضیح می‌دهد چرا دهان را باید «دروازه‌ای به سلامت کل بدن» دانست و چگونه می‌توان با رعایت چند اصل ساده، هم از دندان‌ها و هم از سلامت عمومی بدن محافظت کرد.
چرا دهان آینه سلامت بدن است؟
به گفته دکتر راس، دهان در واقع بخشی جدا از بدن نیست، بلکه امتداد آن است. اغلب به دلیل جدا بودن بیمه دندان‌پزشکی از بیمه درمانی، دهان و بدن را دو مقوله مجزا در نظر می‌گیریم، در حالی که با نگاه کردن به دهان یک فرد، می‌توان تصویری کلی از سلامت عمومی او به دست آورد.
دلیل اصلی این ارتباط، اشتراک عوامل خطر است. مصرف دخانیات، الکل زیاد، تغذیه ناسالم و استرس مزمن، هم می‌توانند باعث بیماری لثه شوند و هم زمینه‌ساز بیماری‌های سیستمیک باشند. از سوی دیگر، بدن در واکنش به باکتری‌های دهان، مولکول‌های التهابی مانند CRP را ترشح می‌کند که در بیماری‌های لثه و بیماری‌های عمومی بدن، هر دو، افزایش می‌یابند.
دام بیماری‌ها با سلامت دهان مرتبط هستند؟
پژوهش‌های علمی نشان داده‌اند سلامت دهان و دندان با طیف گسترده‌ای از بیماری‌ها ارتباط دارد. در ادامه مهم‌ترین این ارتباطات را مرور می‌کنیم.
بیماری‌های قلبی‌عروقی و سکته مغزی
بیماری‌های قلبی‌عروقی، شامل سکته مغزی، بیماری عروق کرونر و اختلالات ریتم قلب، عوامل خطر مشترکی با بیماری لثه دارند؛ از جمله رژیم غذایی پرکلسترول، سن بالا، فشار خون بالا، دیابت و مصرف سیگار. مطالعات بیش از دو دهه اخیر نشان داده‌اند افرادی که بیماری لثه شدید دارند (حدود ۱۰ درصد موارد)، نرخ بالاتری از تصلب شرایین ابتلا به بیماری قلبی دارند، هرچند رابطه علّی قطعی هنوز اثبات نشده است.
درباره سکته مغزی هم شواهدی جالب وجود دارد. مطالعه معروف ARIC ارتباط قوی بین بیماری لثه و بروز برخی انواع سکته را نشان داده است. جالب‌تر اینکه افراد مبتلا به بیماری لثه شدید، در بازه دو ساله پس از سکته اول، دو برابر بیشتر در معرض سکته دوم قرار دارند. نکته امیدوارکننده این است که مراقبت بهتر از دهان و دندان و مراجعه منظم به دندان‌پزشک، می‌تواند خطر سکته را کاهش دهد.
ذات‌الریه
باکتری‌های دهان می‌توانند وارد مجاری تنفسی فوقانی و سپس ریه‌ها شوند و در بروز ذات‌الریه، به‌ویژه نوع بیمارستانی آن، نقش داشته باشند. پژوهشی در برزیل نشان داد افراد مبتلا به بیماری لثه، حدود سه برابر بیشتر در معرض ابتلا به ذات‌الریه بیمارستانی هستند. جالب است بدانید استفاده از دهان‌شویه‌های ضدباکتری قوی، در پیشگیری از این نوع ذات‌الریه موثر بوده است.
عوارض بارداری
بیماری لثه در دوران بارداری با خطراتی مانند زایمان زودرس، وزن کم هنگام تولد، پره‌اکلامپسی، سقط جنین و دیابت بارداری مرتبط است. یک مطالعه مشهور در سال ۱۹۹۶ نشان داد زنان باردار مبتلا به بیماری لثه، هفت برابر بیشتر در معرض خطر زایمان زودرس با وزن کم قرار دارند. باکتری‌های دهان می‌توانند از طریق جریان خون به جفت و جنین برسند و همین موضوع، اهمیت مراقبت از سلامت دهان در دوران بارداری را دوچندان می‌کند.
دیابت
ارتباط دیابت و بیماری لثه یکی از قوی‌ترین ارتباطات شناخته‌شده در این حوزه است. افراد دیابتی، به‌ویژه آن‌هایی که کنترل قند خون ضعیفی دارند، بیشتر در معرض بیماری لثه شدید هستند. جالب اینکه درمان بیماری لثه می‌تواند شاخص هموگلوبین A1C را بهبود ببخشد و کنترل بهتر دیابت هم به نوبه خود، سلامت لثه را ارتقا می‌دهد. به همین دلیل، برخی متخصصان بیماری لثه را یکی از عوارض شناخته‌شده دیابت می‌دانند.
سایر ارتباطات
پژوهش‌های تازه‌تر، بیماری لثه را با شرایط دیگری از جمله کووید-۱۹، پوکی استخوان، فیبرومیالژیا، آرتریت روماتوئید و حتی بیماری آلزایمر مرتبط دانسته‌اند. در بیشتر این موارد، التهاب مزمن بدن، حلقه مشترک این ارتباطات به نظر می‌رسد. البته پژوهش‌های بیشتری برای اثبات قطعی این روابط لازم است.
علائم هشداردهنده مشکلات دهان و دندان
توجه به نشانه‌های زیر می‌تواند به تشخیص زودهنگام مشکلات دهانی کمک کند:
– دندان‌های شل یا شکسته
– خونریزی لثه
– بوی بد یا طعم نامطبوع دهان
– زخم یا تورم در لثه
– عقب‌رفتگی لثه
– درد در دندان یا لثه (البته بیماری لثه معمولاً بدون درد پیشرفت می‌کند)
چگونه از سلامت دهان و بدن مراقبت کنیم؟
دکتر راس چند اصل ساده اما موثر را برای حفظ سلامت دهان و پیشگیری از این بیماری‌ها توصیه می‌کند:
حداقل دو بار در روز مسواک بزنید، یک بار به مدت کامل دو دقیقه، ترجیحاً با مسواک برقی.
– مسواک را با زاویه ۴۵ درجه نسبت به لثه نگه دارید و با حرکات کوتاه و همپوشان، همه سطوح دندان را تمیز کنید.
– روزی یک بار نخ دندان بکشید تا پلاک بین دندان‌ها را که مسواک به آن دسترسی ندارد، پاک کنید.
– از خمیردندان فلورایددار استفاده کنید و از خمیردندان‌های حاوی جوش‌شیرین زیاد که ساینده هستند، پرهیز کنید.
– حداقل دو بار در سال به دندان‌پزشک و در صورت نیاز به متخصص لثه مراجعه کنید.
– اگر بیماری زمینه‌ای مثل دیابت دارید، سطح قند خون و شاخص A1C خود را با پزشک پیگیری کنید.
نتیجه‌گیری
سلامت دهان و دندان چیزی فراتر از یک لبخند زیباست؛ در واقع پنجره‌ای به سلامت کل بدن محسوب می‌شود. از بیماری‌های قلبی و سکته مغزی گرفته تا دیابت و عوارض بارداری، بسیاری از مشکلات جدی سلامتی ریشه در بی‌توجهی به دهان و دندان دارند. با رعایت اصول ساده بهداشت دهان و مراجعه منظم به دندان‌پزشک، می‌توانید هم از لبخندتان و هم از سلامت کلی بدنتان محافظت کنید.
پرسش‌های متداول
۱. چرا سلامت دهان و دندان با سلامت کل بدن مرتبط است؟
چون باکتری‌ها و مولکول‌های التهابی ناشی از بیماری لثه می‌توانند از طریق جریان خون به سایر اندام‌ها برسند و در بروز بیماری‌های قلبی، سکته و دیابت نقش داشته باشند.
۲. آیا بیماری لثه واقعاً می‌تواند باعث بیماری قلبی شود؟
مطالعات نشان داده‌اند این دو با هم مرتبط‌اند و عوامل خطر مشترک زیادی دارند، اما رابطه علّی قطعی هنوز اثبات نشده است.
۳. دیابت چه ارتباطی با سلامت دهان دارد؟
افراد دیابتی با کنترل ضعیف قند خون، بیشتر در معرض بیماری لثه شدید هستند و درمان بیماری لثه هم می‌تواند به کنترل بهتر قند خون کمک کند.
۴. آیا بیماری لثه در دوران بارداری خطرناک است؟
بله، بیماری لثه در بارداری با خطر زایمان زودرس، وزن کم نوزاد و سایر عوارض مرتبط است؛ به همین دلیل مراقبت از دهان در این دوران اهمیت زیادی دارد.
۵. برای پیشگیری از این بیماری‌ها چه کارهایی باید انجام دهیم؟
مسواک زدن منظم، نخ دندان کشیدن روزانه، مراجعه دوره‌ای به دندان‌پزشک و کنترل بیماری‌های زمینه‌ای مثل دیابت، مهم‌ترین اقدامات پیشگیرانه هستند.
۶. هر چند وقت یک‌بار باید به دندان‌پزشک مراجعه کرد؟
دکتر راس توصیه می‌کند حداقل دو بار در سال به دندان‌پزشک و در صورت نیاز، حداقل یک بار در سال به متخصص لثه مراجعه شود.
منابع
1. مقاله اصلی: Cleveland Clinic Health Essentials Podcast – “Keeping Your Mouth Healthy” با دکتر ساشا راس
2. American Dental Association (ADA)
3. Mayo Clinic
4. National Institutes of Health (NIH)
